Dzisiejszy artykuł piszę głównie z myślą o tych z was, którzy spodziewają się dziecka. A takich myślę, że jest tutaj całkiem sporo. Ze statystyk wynika, że Polki w Wielkiej Brytanii są pierwszą grupą pośród imigrantów pod względem liczby nowo rodzących się dzieci. Także współczynnik dzietności Polek rodzących w UK w porównaniu do Polski jest znacznie wyższy. Będąc mamą dwójki dzieci wiem z doświadczenia, jaki komfort daje myśl, że przez kilka miesięcy bez martwienia się o wynagrodzenie mogę zostać w domu, by ten czas poświęcić dziecku.

Ten artykuł nie będzie o tym, co jeść w ciąży, a czego nie ani o tym jak zadbać o rozwój jeszcze nienarodzonego dziecka. Te informacje znajdziesz w zupełnie innych miejscach. Dziś napiszę o tym, co dobrze wiedzieć w ciąży z finansowego punktu widzenia. Dowiesz się, jakie prawa Ci przysługują i na jakie zabezpieczenie finansowe z tytułu macierzyństwa można liczyć. Zapraszam!
Kiedy w pracy należy powiedzieć o ciąży?
Według prawa, najpóźniej kiedy możesz poinformować swojego pracodawcę o swojej ciąży, to 15 tygodni przed planowaną datą porodu dziecka. Chyba, że nie wiesz, że jesteś w ciąży. Wtedy należy powiadomić pracodawcę tak szybko, jak to możliwe.
Do czego mam prawo jako ciężarna?
Kobiety w ciąży mają 4 główne prawa do:
- Płatnego czasu przeznaczonego na tzw. antenatal care – czyli na opiekę medyczną dla ciężarnych kobiet – wizyt u położnej i zajęć dla przyszłych rodziców;
- Urlopu macierzyńskiego;
- Wynagrodzenia w czasie urlopu macierzyńskiego;
- Ochrony przeciwko nierównemu traktowaniu, dyskryminacji lub zwolnieniu z pracy.
Ale jeśli nie powiesz swojemu pracodawcy o ciąży, to żaden nie da Ci płatnego dnia wolnego na spotkanie z położną lub nawet nie dostaniesz zgody na bezpłatny dzień wolny. O reszcie praw nie wspominając.
Wymogi bezpieczeństwa
Z racji tego, że jesteś w ciąży, to ze względów bezpieczeństwa zaleca się unikać:
- Podnoszenie lub przenoszenia ciężkich produktów;
- Stania lub siedzenia w dłuższym okresie czasu bez zapewnienia odpowiedniej przerwy;
- Kontaktu z toksycznymi substancjami;
- Długich godzin pracy.

Pracodawca musi zapewnić Ci takie warunki pracy, które będą bezpieczne dla Ciebie i Twojego dziecka. Może przykładowo zmienić godziny pracy lub zaoferować inne stanowisko. Jeśli zmiana warunków nie jest możliwa i nie możesz dalej pracować właśnie ze względu na ryzyko, tylko zostać w domu, pracodawca musi Ci zapewnić odpowiednie wynagrodzenie.
Czy mam szanse na urlop macierzyński i opiekę zdrowotną, jeśli pochodzę z Polski?
Tak. Jako członkowie Unii Europejskiej należy nam się status „ordinarily resident”, czyli powiedzmy, że można to przetłumaczyć na „zwyczajnego rezydenta”. Oznacza to osobę, które przebywa zgodnie z prawem w UK z intencją „osiedlenia się”. Co wyraża się posiadaniem pracy przez co najmniej 6 miesięcy i chęcią pozostania w UK na dłużej. Co dla urzędników może to oznaczać np. posiadanie stałej pracy, wynajmowanie mieszkania lub rozpoczęcie przez dzieci nauki w angielskiej szkole.
Tak więc jeśli tylko pracowałaś co najmniej 6 miesięcy (26 tygodni), to przed 15 tygodniem planowanej daty porodu, masz prawo do ubiegania się o jakąś formę zasiłków z powodu przyszłego macierzyństwa.
O jaką pomoc finansową mogę się ubiegać?
Przede wszystkim należy Ci się prawo do wynagrodzenia, gdy już nie będziesz chciała z powodu późnej ciąży czy urodzenia dziecka pracować, czyli Statutory Maternity Pay (SMP). Otrzymuje się je przez 39 tygodni w wysokości:
- przez pierwsze 6 tygodni 90% twoich średnich tygodniowych zarobków (przed opodatkowaniem)
- przez kolejne 33 tygodnie £172.48 lub 90% twoich średnich tygodniowych zarobków
Z wypłacanego SMP odciągany jest podatek i składki na NI.
Kto może się ubiegać o SMP?
Te pieniądze dostaniesz, jeśli tylko:
- Zarabiasz średnio co najmniej £ 123 tygodniowo;
- Doręczyłaś odpowiednie i właściwe wypowiedzenie, czyli powiadomisz pracodawcę przynajmniej 28 dni przed swoim odejściem o dacie zakończenia pracy;
- Dostarczysz dowód, że jesteś w ciąży – np. certyfikat MATB1 (wydawany zazwyczaj 20 tygodni przed planowaną datą porodu) albo zaświadczenie od położnej lub lekarza;
- Przepracowałaś nieprzerwanie co najmniej 26 tygodni przed „the qualifying week” (co oznacza 15 tydzień przed planowaną datą porodu)

Twój pracodawca w ciągu 28 dni musi potwierdzić, ile SMP ci się należy i od kiedy do kiedy będziesz je otrzymywać.
A co, jeśli nie spełniam tych wymagań?
Jeśli pracodawca odmówi Ci wypłaty SMP, musi Cię poinformować co było powodem odmowy w ciągu 7 dni od podjęcia takiej decyzji.
Wtedy możesz starać się o Maternity Allowance.
Maternity Allowance
Prawo do niego ma kobieta, która:
- Jest zatrudniona, ale nie kwalifikuje się do SMP;
- Przestała ostatnio pracować;
- Jest samozatrudniona i płaciła Class 2 National Insurance (łącznie z dobrowolnymi składkami) przez co najmniej 13 tygodni z 66 poprzedzających datę planowanego porodu.
Dodatkowo w okresie 66 tygodni przed planowaną datą porodu musiała być zatrudniona lub samozatrudniona przez co najmniej 26 tygodni i zarabiać co najmniej £30 przez co najmniej 13 tygodni.
Spełnienie tych wymagań pozwala na korzystanie z płatnego czasu z dzieckiem przez 39 tygodni. Tygodniowo możesz wtedy liczyć na należność w wysokości £172.48 lub 90% Twoich przeciętnych tygodniowych zarobków (w zależności od tego, która kwota jest niższa). Wypłaty odbywają się co 2 lub 4 tygodnie.
Wnioskować można wypełniając formę MA1.
Jak długo trwa urlop macierzyński?
Po pierwsze, każda kobieta musi skorzystać z obowiązkowego urlopu macierzyńskiego zaraz po urodzeniu dziecka. Wynosi on 2 tygodnie lub 4 – jeśli pracujesz w fabryce.
Ustawowy urlop macierzyński jest określany jako Statuatory Maternity Leave (SML). Składa się on z 2 części:
- Ordinary Maternity Leave – trwający 26 tygodni
- Additional Maternity Leave – trwający kolejne 26 tygodni

Jak łatwo policzyć, można z dzieckiem spędzić aż cały rok. Jak dobrze zauważyłaś, SMP jest wypłacane tylko przez 39 tygodni. Po tym czasie prawo pozwala Ci zostać jeszcze w domu z dzieckiem przez 13 tygodni. Tyle, że bezpłatnych. Dopiero potem możesz zdecydować czy chcesz już wrócić do pracy czy z niej zrezygnować.
Ale – uwaga, to ważne – prawo do SML mają kobiety zatrudnione na kontrakcie, które w odpowiednim momencie (tzn. 15 tygodni przed planowaną datą porodu) poinformowały pracodawcę o dacie przejścia na SML. A co jeśli pracujesz dla agencji? Wtedy posiadasz prawo do wynagrodzenia. Czyli do SMP. Ale nie do Statuatory Maternity Leave. Czy w związku z tym, nie możesz mieć wolnego czasu od pracy?
Odwołuję się tutaj do własnej historii, bo gdy czytam te wszystkie przepisy, to już powoli tracę orientację :)
Ja także pracowałam dla agencji i z mojego doświadczenia wynika, że tak samo jak koleżanki na kontrakcie, mogłam przez te kilka dozwolonych miesięcy zostać z dzieckiem w domu. Tyle, że po 39 tygodniach mój wybór był następujący:
- wrócić do pracy
- czy na stale z niej zrezygnować
I na tym polega główna różnica.
Kiedy zaczyna się urlop macierzyński?
Oczywiście, natychmiast po urodzeniu dziecka. Lub 4 tygodnie przed planowaną datą porodu, jeśli nie możesz pracować z powodu problemów zdrowotnych powiązanych z ciążą. Możesz także zgodnie z angielskimi przepisami, nawet będąc w ciąży możesz się cieszyć wolnym od pracy. Ale dopiero 11 tygodni przed planowaną datą porodu. Wcześniej już się nie da. Pamiętaj, że jeśli tylko nie masz poważnych problemów zdrowotnych związanych z ciążą, nie dostaniesz zwolnienia z pracy. A jeśli będziesz zbyt długo na chorobowym nie z powodu ciąży (jeśli masz do tego prawo), może to wpłynąć nawet na stratę prawa do SMP.
Czy mogę nie korzystać z urlopu macierzyńskiego?
Tak, masz takie prawo. Poza pierwszymi 2 (lub 4 ) obowiązkowymi tygodniami zaraz po urodzeniu dziecka. Wtedy obowiązkowo musisz ten czas spędzić poza pracą.
O jaką jeszcze finansową pomoc mogę się starać?
Jeśli to Twoje pierwsze dziecko i korzystasz z zasiłków (lub właśnie czekasz na rozpatrzenie decyzji w tej sprawie), to możesz starać się o Sure Start Maternity Grant o wysokości £500. Jest to jednorazowy, bezzwrotny dodatek, który nie wpływa na inne. Wniosek możesz złożyć nie wcześniej niż 11 tygodni przed planowaną datą porodu dziecka, ale nie później niż 3 miesiące od jego urodzenia.
Wyjątkowo, nawet posiadając jedno lub wiele dzieci (pod warunkiem, że nie bliźniaków i że dzieci nie mają jeszcze 16 lat) możesz się ubiegać o Sure Start Maternity Grant, pod warunkiem, że obecnie spodziewasz się bliźniaków. Jeśli zaś będą to trojaczki, wysokość tego grantu wzrośnie do £1000. Co uważam za raczej adekwatną cenę, biorąc pod uwagę trud porodu w takim przypadku.
Informacji na temat praw w ciąży jest sporo. Jeśli masz pytanie, którego nie wyjaśnia artykuł, zadaj je, proszę, w komentarzu. W miarę możliwości postaram Ci się pomóc.
Mam nadzieję, że po przeczytaniu artykułu ciąża w UK nie jest już dla Ciebie zagadką. Podsumowując sprawy finansowe związane z ciążą – jeśli tylko po rozpoczęciu pracy nie zajdziesz od razu w ciążę – to możesz liczyć na jakąś pomoc od państwa. Jeśli zamierzasz mieć własną działalność i planujesz dzieci – zadbaj o ponad roczny odpowiedni poziom zarobków i koniecznie przeczytaj nasz artykuł o minimalizowaniu niepotrzebnych kosztów wychowania dzieci. I opłatę składek, także tych dobrowolnych. Inaczej Maternity Allowance może być zbyt niskie, by pokryć wszelkie Twoje potrzeby.